Grote Atlas van Nederland / Comprehensive Atlas of the Netherlands 1930-1950 - introductie   De opzet van deze historisch-geografische en -cartografische atlas beoogt aan de hand van authentieke kaarten en plattegronden uit diverse bronnen, aangevuld met uitvoerige tweetalige tekstinleidingen en beschrijvende en verklarende bijschriften, een zo compleet mogelijk thematisch en topografisch kaartbeeld te geven van Nederland zoals het was tijdens het laatste vooroorlogse decennium, gedurende de Tweede Wereldoorlog en in de eerste jaren van de wederopbouw na 1945.   Bij de samenstelling van de atlas was het eerste uitgangspunt, dat daarin het authentieke kaartmateriaal uit de jaren 1930-1950 centraal moest komen te staan. Vervolgens doet zich dan de vraag voor, op welke wijze met behulp van zulk materiaal een typerend en herkenbaar totaalbeeld van ons land over die periode als geheel gepresenteerd kan worden. Wij hebben uiteindelijk gekozen voor een gecombineerde oplossing, waarbij de atlas inhoudelijk in tweeën is gedeeld: een thematisch gedeelte, met kaarten die een bepaald onderwerp met betrekking tot Nederland in de jaren 1930-1950 behandelen, en een topografisch gedeelte, dat in kaartbeeld het toenmalige uiterlijke aanzien van Nederland toont. Het thematische gedeelte, dat tezamen 104 atlaspagina's beslaat, bestaat zelf ook weer uit twee delen: Nederland aan de vooravond van de moderne tijd en Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Deze twee verzamelhoofdstukken zijn bedoeld om enerzijds een algemeen beeld te geven van land en samenleving van Nederland tussen 1930 en 1950, de laatste periode voordat met de opkomst van de welvaartsstaat de maatschappij vanaf de jaren vijftig zo totaal veranderde, en anderzijds de hoofdlijnen van de geschiedenis van Nederland in de oorlogsperiode in kaart weer te geven. U vindt hier dus, om enkele voorbeelden te noemen, de Zuiderzeewerken en de Maaskanalisatie behandeld, maar evenzeer de opkomst van het forensisme in de vooroorlogse jaren, de demografische ontwikkeling tussen 1930 en 1950, de industrialisatie, de verzuiling en de annexaties van Duits grondgebied door Nederland in 1949. Bij de oorlogsjaren gaat veel aandacht uit naar het militaire aspect, met ondermeer de strijd in de meidagen 1940 en tijdens de bevrijding in 1944-1945, de luchtoorlog boven Nederland en de aanleg van de Atlantikwall, maar daarnaast komen bijvoorbeeld ook de vervolging van de Joodse Nederlanders, de inschakeling van de Nederlandse industrie bij de Duitse oorlogsinspanning en de voedseldroppings boven West-Nederland aan het eind van de bezettingstijd uitvoerig aan de orde. Het topografische gedeelte is met liefst 438 atlaspagina's nog een stuk omvangrijker dan het thematische. Ook hier is een onderverdeling gemaakt, namelijk in een deel dat de toenmalige topografie van heel Nederland laat zien en een deel waarin de voornaamste steden van Nederland worden behandeld. Voor de topografie van heel Nederland hebben wij gekozen voor de volledige en onverkleinde reproductie (over 246 atlaspagina's!) van de kaartserie die zonder twijfel als beste het aanzien van Nederland tijdens de oorlogsjaren in detail weergeeft, de Topografische Karte der Niederlande 1:50.000. Deze militair-topografische kaart in 112 bladen, ook bekend als de Truppenkarte, werd in de jaren 1940-1944 op last van de Duitse bezettingsautoriteiten vervaardigd door de (Nederlandse) Topografische Dienst. Dit unieke historisch- topografische document was indertijd uiteraard alleen bestemd voor gebruik door de Wehrmacht (de meeste bladen dragen dan ook de nadrukkelijke waarschuwing 'Nicht für die Öffentlichkeit bestimmt!'). Ook na de oorlog is deze 'bezettingskaart' nooit als publieksuitgave verschenen; tegenwoordig bezitten wereldwijd nog maar enkele instellingen, waaronder het NIMH, een complete serie. De kaartschaal van 1 : 50.000 (1 cm op de kaart = 500 m in werkelijkheid) maakt het mogelijk voor heel Nederland in het toenmalige landschap details van 'menselijke maat' te herkennen. U vindt bijvoorbeeld buiten de bebouwde kommen elke weg, elk pad, elk vrijstaand groter gebouw, elke molen en elke waterloop van toen terug op deze kaart, maar evenzeer de perceelscheidingen, het agrarisch grondgebruik en de begroeiingstypen, terwijl in de steden steeds alle grotere straten, doorgaande wegen en belangrijke gebouwen zijn aangegeven. En natuurlijk is de Truppenkarte in onze atlas voorzien van een volledig topografisch register, met in totaal ca. 40.000 namen! De laatste 192 atlaspagina's in het topografische gedeelte hebben de steden van Nederland in de jaren 1930-1950 als onderwerp. U vindt hier in de eerste plaats gedetailleerde plattegronden van verschillende herkomst (Nederlandse, Duitse, geallieerde) uit die periode van de plaatsen die per 1 januari 1950 20.000 of meer inwoners telden en op grond van andere kenmerken toen als 'stedelijk' aangemerkt konden worden. Deze zijn bijna allemaal voorzien van een register van straatnamen en belangrijke gebouwen en kunnen u uitsluitsel geven over uiteenlopende historische bijzonderheden als bijvoorbeeld de routes van de Haagse tram in 1935, het vooroorlogse stratenplan van Eindhoven of de locatie van het Rembrandt Theater in Venlo in 1940. In de meeste gevallen zijn deze algemene plattegronden aangevuld met diverse thematische en topografische bijkaarten, bijvoorbeeld van de stedelijke ontwikkeling van de desbetreffende plaats tot 1920, Duitse militaire objecten ter plaatse en in de omgeving (ondermeer vliegvelden, concentratiekampen, verdedigingswerken) tijdens de bezetting, gemeentelijke uitbreidingsplannen, etc. Een zeer bijzondere, nooit eerder gepubliceerde categorie daarin wordt gevormd door de NIMH-collectie van inlichtingenkaarten van de Sectie V/O.D., de verzetsorganisatie die vanuit Amsterdam de geallieerde inlichtingendiensten doorlopend voorzag van kaartmateriaal over allerlei Duitse activiteiten en objecten in bezet Nederland. In onze atlas hebben wij er daarvan bij de steden zo'n 80 opgenomen, variërend van een plattegrond van het Luftwaffe-vliegveld Eelde en een overzicht van de Duitse stellingen rond de Verteidigungsbereich Den Helder tot een kaart van de Duitse instanties in Rotterdam en een plattegrond van het concentratiekamp Vught. Al met al dus een formidabel historisch-topografisch naslagwerk, dat met recht de Grote Atlas van Nederland 1930-1950 mag heten: deze prachtuitgave telt niet minder dan 584 pagina's, met in totaal ca. 600 kaarten en plattegronden, tekstinleidingen, uitvoerige beschrijvende en verklarende bijschriften, registers en legenda's. Groot is de atlas ook in letterlijke zin, met zijn pagina-formaat van 48 x 34 cm (noodzakelijk om de Truppenkarte onverkleind te kunnen reproduceren!), buitenmaten van 50 x 36 x 6,5 cm (cassette) en een gewicht van ca. 9 kg. De Grote Atlas van Nederland 1930-1950, kortom, is een kapitaal bezit voor iedereen met belangstelling voor de geschiedenis van Nederland in de 20ste eeuw, onmisbaar en van blijvende waarde als naslagwerk en als historische herinnering aan ons land zoals het was in die moeilijkste periode van zijn bestaan.   Grote Atlas van Nederland / Comprehensive Atlas of the Netherlands 1930-1950 - inhoud Het opgenomen kaartmateriaal is in hoofdzaak afkomstig uit de collecties van de Topografische Dienst Nederland/Kadaster (TDK), het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH), het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD), het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundige Genootschap (KNAG), de Universiteitsbibliotheek van de Universiteit van Amsterdam (UB UvA), de Faculteit Geowetenschappen van de Universiteit van Utrecht (UU/FGW), en van diverse gemeentelijke en regionale archiefdiensten, particulieren en bedrijven. Naar de algemene inhoud zijn de kaarten in vier hoofdgroepen verdeeld: I. Nederland aan de vooravond van de moderne tijd. Thematische kaarten m.b.t. de diverse aspecten van het fysisch milieu van Nederland en de Nederlandse samenleving over de periode 1930-1950, pag. 6 t/m 57. (Grenzen, grondgebied, bestuur, annexaties; Geologie, bodems; Geomorfologie; Hoogteligging, klimaat; Infrastructuur: spoor- en tramwegen, luchtverkeer; Infrastructuur: elektriciteits- en drinkwatervoorziening, vaarwegen; Infrastructuur: wegennet, wegverkeer; Zuiderzeewerken en Maasverbetering; Communicatie: postwezen, telefoon, radio; Akkerbouw en veeteelt; Tuinbouw, fruitteelt, visserij; Ruilverkavelingen; Industrie; Oude en nieuwe industriegebieden; Mijnbouw en delfstoffen; Natuurbescherming, toerisme, recreatie; Zeehandel; Havens van Amsterdam en Rotterdam; De Nederlandse beroepsbevolking in 1930; De Nederlandse beroepsbevolking in 1947; Werkloosheid en werkverschaffing; Forensisme en migratie; Welvaart; Bevolking; Taal en onderwijs; Sport en gezondheidszorg; Godsdienst en politiek). II. Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Thematische, vooral militaire kaarten m.b.t. de oorlogsperiode uit diverse Nederlandse, Duitse en geallieerde bronnen, pag. 58 t/m 109. (Oorlogsvoorbereidingen en mobilisatie; Duitse spionage; Verdedigingswerken; Uitgangsposities mei 1940; Meidagen 1940: de mislukte overval op Den Haag, Duitse opmars in Noord-Brabant en Limburg, Rotterdam, de strijd in Noord-Nederland, de Grebbelinie, de capitulatie van 14 mei 1940, de strijd in Zeeland; Balans mei 1940: verliezen van de Luftwaffe, landingen van parachutisten, bombardementen, materiële schade; Duitse militaire gezagsgebieden en opstelling in bezet Nederland; N.S.B.- districten; Vervolging van de joodse Nederlanders; Nederlandse industrie werkzaam voor de Duitse oorlogsinspanning; Verzet, hulp aan geallieerd luchtmachtpersoneel; De Atlantikwall en andere Duitse verdedigingswerken; De luchtoorlog boven Nederland; Bevrijding 1944-1945: Market Garden, de Slag om Arnhem, de strijd om de Schelde in Zeeuws-Vlaanderen, West-Brabant, Zuid-Beveland en Walcheren, de strijd in Oost-Brabant en Limburg, de bevrijding van Oost- en Noord-Nederland in maart-april 1945, de voedseldroppings in West-Nederland, de Duitse capitulatie van 5 mei 1945; Eerste balans 1945: inundaties en andere verwoestingen, mijnenvelden, repatriëring). III. Topografische Karte der Niederlande 1 : 50.000. Volledige topografische bedekking van Nederland op de schaal van 1 : 50.000 door middel van de militair-topografische kaart in 112 bladen die in de jaren 1940-1944 door de Topografische Dienst werd vervaardigd voor de Duitse bezettingsinstanties; aangevuld met enkele naoorlogse kaartbladen 1:50.000; pag. 110 t/m 355. IV. Nederland 1930-1950: steden. Plattegronden uit diverse bronnen (incl. Duitse, geallieerde en Nederlandse oorlogsuitgaven) van de belangrijkste steden en plaatsen uit de periode 1930-1950, gegroepeerd per provincie en op schalen variërend van ca. 1 : 5.000 tot 1 : 20.000, met straatnamenregisters; aangevuld met topografische en thematische bijkaarten; pag. 356 t/m 547. (Alkmaar; Almelo; Amersfoort; Amstelveen; Amsterdam; Apeldoorn; Arnhem; Assen; Bergen op Zoom; Beverwijk; Bloemendaal; Breda; Bussum; Delft; Delfzijl; Deventer; Doetinchem; Dordrecht; Eindhoven; Enschede; Goes; Gouda; 's-Gravenhage; Groningen; Haarlem; Harlingen; Heemstede; Heerenveen; Heerlen; Den Helder; Helmond; Hengelo; 's-Hertogenbosch; Hilversum; Kampen; Katwijk; Kerkrade; Leeuwarden; Leiden; Maastricht; Meppel; Middelburg; Nijmegen; Oss; Rijswijk; Roermond; Roosendaal; Rotterdam; Schiedam; Sittard; Sneek; Soest; Terneuzen; Tilburg; Utrecht; Velsen; Venlo; Vlaardingen; Vlissingen; Voorburg; Wassenaar; Zaandam; Zeist; Zierikzee; Zuilen; Zutphen; Zwolle). De voornaamste technische gegevens van de Grote Atlas van Nederland 1930-1950 zijn:  • reuzen-paginaformaat van 48 x 34 cm (h x b), atlasformaat opengeslagen 48 x 68 cm;  • 584 pagina's houtvrij kwaliteitspapier 150 grams, volledige kleurendruk;  • geleverd met gelamineerd stofomslag en luxe bedrukte schuifcassette; totaalgewicht ca. 9 kg, afmetingen cassette ca. 50 x 36 x 6,5 cm;  • in totaal ca. 600 kaarten en plattegronden;  • compleet topografisch register op de Topografische Karte der Niederlande 1:50.000 van ca. 40.000 namen;  • volledig tweetalige uitgave, Nederlands en Engels;  Grote Atlas van Nederland/Comprehensive Atlas of the Netherlands 1930-1950. B.C. de Pater, B. Schoenmaker e.a.; Uitgeverij Asia Maior/Atlas Maior i.s.m. KNAG en NIMH, derde druk oktober 2011, 584 pag., fc, gen. geb., 48 x 34 cm, stofomslag, schuifcassette, ca. 600 kaarten en plattegronden. ISBN/EAN 978 90 74861 34 2.  Prijs € 225,- incl. porto NL.